PKOS

PKOS’ta Androjenleri Doğal Yollarla Nasıl Düşürebilirsiniz?

26
Ağu

Polikistik Over Sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen üreme sağlığı sorunlarından biridir ve biz diyetisyenlerin de en sık karşılaştığı durumlardan biridir.

PKOS, üreme çağındaki kadınların yaklaşık %8-13’ünü etkiler ve bu kadınların %70’e varan kısmı teşhis edilmeden yaşamaktadır (RACGP, PCOS, 2012).

PCOS aslında Polycystic Ovary Syndrome ifadesinin kısaltmasıdır. Bu durum sıklıkla eksik anlaşılır; aslında bir hormonal dengesizlik durumudur ve oldukça karmaşık bir tablodur.

PCOS TANISI İÇİN KRİTERLER

PCOS tanısı için kullanılan kriterlere Rotterdam Kriterleri denir. Resmî olarak PCOS tanısı alabilmeniz için şu üç kriterden en az ikisinin sizde bulunması gerekir. Tek başına tanı koyan bir test yoktur.

  • Düzensiz adet döngüleri: Adetlerin genellikle 35 günden daha uzun aralıklarla gelmesi
  • Yüksek androjen düzeyleri: Kan testinde biyokimyasal olarak veya semptomlarla (akne, saç dökülmesi, tüylenme)
  • Ultrasonda polikistik over görünümü: Yumurtalıkta çok sayıda olgunlaşmamış folikül görülmesi. Bunlar kist değil, gelişmeyi bekleyen yumurtalardır.

PCOS’UN YAYGIN BELİRTİLERİ

  • Düzensiz adet döngüleri, yumurtlamada gecikmeler
  • Amenore: Adet görmeme (bazı kadınlarda yıllarca olabilir)
  • Yüzde veya vücutta aşırı tüylenme
  • Akne
  • Saç dökülmesi (özellikle erkek tipi)
  • Gebelikte gecikme (seyrek ya da olmayan yumurtlama nedeniyle)
  • Ruh hali değişiklikleri: kaygı, depresyon
  • Kilo vermede zorluk
  • Uyku apnesi

PCOS’TA SIK KULLANILAN YÖNTEMLER

  • Doğum kontrol hapı: Rahim iç tabakasının dökülmesini sağlar ve adet düzeni hissi verir. Ancak bırakıldığında semptomlar devam eder.
  • İnsülin duyarlılığını artıran ilaçlar (ör. metformin): İnsülin direncini kontrol ederek yumurtlamayı, androjenik semptomları ve kilo kaybını destekleyebilir (Hahn et al., 2004).
  • Anti-androjen ilaçlar (spironolakton vb.): Özellikle tüylenme tedavisinde saç köklerini androjenlerden korur.
  • Yaşam tarzı desteği: Beslenme, fiziksel aktivite ve endokrin bozuculardan uzak durmak.
  • Kilo kaybı: Yağ dokusunun fazla olması östrojen üretimini artırır. Küçük bir kilo kaybı bile hormon dengesi için faydalı olabilir. Ancak PCOS’lular için bu süreç sabır ve destek gerektirir.

ANDROJENLER NEDİR?

Androjenler genellikle “testosteron” olarak bilinse de aslında birkaç farklı hormondan oluşur. Kadınlarda yumurtalıklar ve böbrek üstü bezleri tarafından üretilirler.

Kadınlarda androjenler;

  • Östrojen üretimine dönüşerek adet düzenine katkı sağlar,
  • Gebeliği destekler,
  • Kemik kaybını önler,
  • Ergenlik döneminde normal gelişimi sürdürür.

Normal döngüde yumurtlama sırasında androjenler en yüksek düzeydedir ve libidoyu artırarak gebe kalma şansını yükseltir. Ancak aşırı androjenler akne, tüylenme, saç dökülmesi ve yumurtalıkta folikül gelişiminde sorunlara yol açabilir.

ANDROJENLERİN PROBLEM OLDUĞU NASIL ANLAŞILIR?

  • Kan testleri: Serbest testosteron, serbest androjen indeksi (FAI), SHBG düzeyleri ölçülür.
  • Semptomlar: Akne, çene–üst dudak–sırt–karında tüylenme, saç dökülmesi. (Ancak bu belirtiler başka hastalıklarla da ilişkili olabilir, mutlaka doktor kontrolü gerekir.)

PCOS’TA ANDROJENLERİ DOĞAL YOLLARLA AZALTMAK

PCOS’ta androjenleri azaltmak için insülin direncini ve kan şekeri dengesini yönetmek çok önemlidir. İşte bilimsel araştırmalarla desteklenen doğal yöntemler:

1. Nane çayı (Spearmint Tea)

  • 2 fincan/gün içildiğinde 30 gün içinde serbest testosteron seviyelerini düşürebilir, tüylenmeyi azaltabilir (Grant, 2010).
  • Küçük bir çalışmada sadece 5 gün içinde bile testosteron seviyelerinin azaldığı görülmüştür (Akdogan et al., 2007).

2. Kan şekeri ve insülin direncini yönetmek

  • Yüksek insülin seviyeleri yumurtalık fonksiyonunu bozarak androjenleri artırır.
  • Düşük/orta glisemik indeksli karbonhidratlar, dengeli beslenme ve egzersiz faydalıdır.

3. Keten tohumu (Flaxseed)

  • Günde yaklaşık 30 g öğütülmüş keten tohumu, özellikle luteal fazda hormon profilini iyileştirebilir (Nowak et al., 2007; Haidari et al., 2020).

4. Omega-3 yağ asitleri

  • Somon, sardalya, uskumru gibi yağlı balıkları haftada en az 2 kez tüketmek veya takviye almak testosteronu azaltabilir (Nadjarzadeh et al., 2013).

5. Ceviz ve diğer kuruyemişler

  • Özellikle ceviz, SHBG düzeylerini artırarak serbest androjenleri düşürmeye yardımcı olur. Yaklaşık 30 g/gün yeterlidir (Kalgaonkar et al., 2010).

6. D Vitamini

  • Yetersizliği sık görülür. Takviye ile testosteron kontrolüne yardımcı olabilir. Ancak önce kan testi yapılmalıdır (Al-Bayyari et al., 2021).

7. İnositol

  • B vitamini benzeri bu besin öğesi, insülin direncini ve kan şekeri kontrolünü destekler, testosteronu azaltabilir (Unfer et al., 2017).

Özetle: PCOS’ta androjenleri düşürmek için sadece ilaç değil, beslenme, yaşam tarzı değişiklikleri ve doğal destekler de güçlü bir rol oynar. Düzenli nane çayı, omega-3’ler, keten tohumu, ceviz, D vitamini ve inositol bu konuda araştırmalarla desteklenmiş en önemli seçeneklerdir.

Dyt Ece Ongel

MSc Dietetics, foodie, recipe developer

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir