PCOS üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen sendromdur, yaklaşık 10 kadından 1inde görülür ve evet bu ciddi bir oran. Buna rağmen hala pcosun kontrol altına alınmasında beslenmenin, egzersizin kısacası yaşam tarzının önemi yeterince tartışılmıyor. Pcos söz konusu olduğunda altında yatan sebebi bulmak ve buna yönelik beslenme tedavisi uygulamak ciddi ilerleme yaratır. Peki nedir bu temel sebepler ve inanın sadece 1 tane olmak zorunda değil!
PCOS Semptomları ve Teşhis Almak
Evet, pcosunuz var denmesi için sahip olmanız gereken bir kaç kriter var. Bu aşağıda belirttiklerimden en az 2 sine sahipseniz doktorunuz size büyük ihtimalle pcos teşhisi koyacaktır.
- Hiperandrojenizm: Yani kan testinizde yüksek androjen veya erkek cinsiyet hormonlarının ( testosteron, DHEA) gözükmesi veya yüksek androjene bağlı semptomlar yaşamak ( akne, saç dökülmesi, hirsutism vb).
- Polikistik yumurtalıklar: Yumurtalıklarda çok sayıda olgunlaşmamış yumurta folikülleri olması ( gerçek kist değiller)
- Adet düzensizliği: düzensiz yumurtlama veya hiç regl görülmemesi, regl döngünün 35 günden daha uzun olabilmesi
Sahip olduğunuz pcos farklı temel sebeplerden kaynaklandığı için farklı şekillerde kendini gösterebilir. Yaygın olarak karşımıza çıkan diğer semptomlar şu şekilde sıralanabilir:
- Androjenik alopesi ( erkek tipi saç dökülmesi)
- Hirsutism (kıllanma, yüz veya vücut kıllarında fazlalık)
- Acanthosis nigricans ( özellikle boyun, koltuk altı çevresinde koyu lekeler)
- Akne ( genelde çene bölgesinde yaygınca bulunabilir)
- Hızlı kilo almak ve kilo verme sürecinde zorluk
- Aşırı yorgunluk
- Tatlı krizi ve yeme atakları
Peki neden herkes farklı şekillerde semptomlar yaşıyor? İşte bu sorunun cevabı altında yatan temel sebep.
- Insulin Direnci: en en en önemlilerden biri burda. Insulin direnci pcos semptomlarında ana etmenlerden biri. Kısaca insulin hücrelerinize kandan şekeri uzaklaştırmasını söyleyen hormondur. Hücre bu uyarıya karşılık vererek kandan glikozu uzaklaştırır ve glikoz hücre içine girerek burada enerji üretimi ve diğer fonksiyonlara katılır, kandaki şeker azalmış olur. Insulin direnci olduğu zaman hücreler insülin algılayamazlar ve dolasıyla kandan şekeri uzaklaştıramazlar böylece kan şekeri yükselir. Hücreler bir yandan glikozu alamadıkları için aç kalırken diğer yandan kan şekeri yüksektir. Bu da yeme ataklarının altında yatan sebebi oluşturur. Insulin direnci bu durumda kilo alımına, düzensiz periodlara ve bunun yanında tip2 diyabet riskinin artmasına sebep olmuş olur. Dahası, insulin direnci androjenleri de kötüleştirir. Yüksek insulin seviyesi yumurtalıklara daha fazla testosteron üretmesini söyle böylece testosterona bağlı semptomlar kötüleşir.
- Enflamasyon: Enflamasyon artık sık sık karşımıza çıkan bir terim olmakla beraber bu tam olarak nedir diye merak ettiniz mi? Kısaca enflamasyon vücutta enflammatuar yapıların salınmasıdır ( sitokinler vb), bu durum vücudun savunma mekanizmasında gerekli olsada pcos gibi durumlarda fazlaya kaçar ve dengeyi bozar. Enflamasyon bağırsak sağlığı, yaralanma, kronik sorunlar vb bir çok sebebe bağlı olabilir. Hatta sağlıklı olmak için yapılan egzersizler bile enflamasyonu tetikleyebilir. Pcosta enflamasyon artışı fazla kilo ve yüksek insulin seviyeleri dolayısıyla artabileceği gibi insulin direnci de enflamasyona bağlı kötüleşebilir! İyi haber şu; doğru beslenme ve doğru egzersizle enflamasyon kontrol altına alınabilir 🙂
- Hormon dengesizlikleri: Pcos söz konusu olunca androjenlerin önemli rolü olduğunu aşikar. Peki diğer hormonlarda da dengesizlik olabileceğini biliyor muydunuz? Testosteron büyük ölçüde ovarilerde yapılan bir hormondur fakat DHEA ( bir diğer androjen) adrenallerde üretilir. DHEA stresle tetiklenip yükseliş gösterebilir, bu da semptomların kötüleşmesine ve fertilite problemlerine yol açabilir! DHEA artışında genetik faktörler etkili olsa da stres kontrolü burda çok işimize yarıyor. Bir diğer androjen olan DHT testosteron veya DHEAdan gelebilir ve yaygın olarak bulunur. Deri veya saçta aktive olup saç dökülmesi, akne gibi sorunlara yol açabilir. Hormon dengesizlikleri söz konusu olduğunda bunun nerden kaynaklandığını bulmak önemlidir. Eğer ovarilerden geliyorsa kan şekeri dengesi adrenallerden geliyorsa stres kontrolü fayda sağlar.
- GUT dengesizlikleri: Şaşırdınız mı? Bu yeni yeni anlamaya başladığımız bir sebep. Bağırsaklarda (Gut) mikrobiyomu, yani içerisinde bulunan faydalı/ zararlı bakteriler bunların sayısı ve çeşidi gitgide önem kazanmakta. Pcosu olan kadınların bağırsaklarında daha az çeşitlilik olduğunu saptandı. Henüz bunun hakkında çok çok az şey biliyoruz. Fakat mevcut organizmaların kilomuzu, ruh halimizi, kan şekeri dengemizi, enflamasyonu, sindirim ve emilimi etkilediğini biliyoruz. Bu demek oluyor ki pcosu olan kadınlarda da bağırsak mikrobiyotası semptomlar üzerinde inanılmaz etkiler yaratıyor olabilir.
Son olarak unutmayın ki temel sebep herkes için farklıdır. Bunlar yada bunların kombinasyonları olabilir. Herkes farklı olduğu ve temel sebebi değişkenlik gösterebiliceği için burda da her zaman kişiye özel yaklaşım sürecin temel taşıdır. Bu yüzden bir profesyonelden yardım almayı ihmal etmeyin 🙂
