Geçtiğimiz 10 yılda glutensiz diyet heralde en çok konuşulan konulardan biri oldu. Marketlerde bir çok üründe artık gluten içermez etiketinin görüyoruz. Size sürpriz bir haberim var, bu gıdaların zaten bir çoğu gluten içermiyor fakat üzerinde glutensiz yazınca tüketicinin bu gıdayı sağlıklı kabul edip tüketme şansı artıyor. Peki nedir bu gluten? Zaman zaman bahsetsem de şimdi blog yazısı olarak yer vermenin zamanı gelmişti.
Gluten tahıllarda bulunan bir proteindir ve ekmek, pizza hamuru gibi gıdalarda o uzayan yapışkan kıvamı verir. Tahıllarda bulunduğunu bilmek önemli: buğday, arpa, yulaf, çavdar gluten içerir dolasıyla bunları kullandığınız her türlü gıda gluten içermiş olur. Ekmek, kek, yulaf lapası, bira vb. Tabi gluten içermeyen tahıllar da var şu an en yaygın tüketilenler: kinoa, karabuğday, pirinç, mısır, siyez
Kimler glutensiz beslenmeli denilince akla ilk gelen grup çölyak hastalarıdır. Çölyak vücudun glutene tepki vermesine yol açan bir otoimmun hastalıktır. Çölyak ince bağırsağın yapısındaki parmak parmak yapıların düzleşmesiyle oluşan ve gluten tüketildiğince ciddi bağırsak hasarı ve sindirim sistemi problemlerine yol açar. Bu hastaların kesinlikle glutensiz diyet uygulamaları gerekir ancak o zaman sindirim sistemi ve bağırsakları zarardan korumuş oluruz. Bu hastalığın çok zor olduğunu bir kez daha hatırlatmakta fayda var, glutensiz gıdaların yaygınlığı artsada ülkemizde henüz bu gıdalara erişemeyen bir çok hasta var ve farkındalığın artması gerekiyor. Bu hastaların hayat boyu katı bir glutensiz diyet uygulaması gerekir, bu durumda yeterli besin öğesi alımını sağlamak için bir diyetisyen kontrolünde yapılması önerilir.
Çölyak konusunda https://www.colyak.org.tr adresine giderek daha ayrıntılı bilgi sahibi olabilirsiniz.
Diyelim ki çölyak hastası değilsiniz fakat gluten intoleransınız var, peki bu ne ifade eder?
Gluten intoleransı çölyak olmayan gluten hassasiyeti olarak tanımlanabilir. Bu kişilerde gluten tüketimi sonrası şişkinlik, karın ağrısı, bağırsak hareketlerinde değişiklikler görülür. Bu durum biraz sinir uçlarının etkilenmesiyle ilgili olup çölyakta olduğunu gibi otoimmun bir yanıt söz konusu değildir. Gluten intoleransı olan bireyler bir miktara kadar gluten tüketebilir. Bu miktar kişiden kişiye değişir, bu durumda benim önerim ilk önce eliminasyon yapılıp ( yani her türlü gluten içeren gıda diyetten çıkarılıp) yavaş yavaş diyete geri eklenmesiyle doğru gluten kaynakları ve miktarının kişiye özel olarak tespit edilmesidir.
Esas soruya gelelim, gluteni diyetten çıkarmak daha mı sağlıklı bir beslenme şekli demek midir?
Gluten içeren tahılları diyetten çıkardığınızda karşımıza iki önemli sorun çıkıyor, birincisi tahıllardan aldığımız lif miktarında düşüş oluyor. Bunun yanı sıra gluten içermeyen besinlere aynı kıvamı yakalamak ve lezzeti arttırmak için fazlaca şeker eklentisi yapılabiliyor. Günün sonunda ham az lif hemde fazla şeker tüketimiyle karşı karşıya kalıyoruz. Kişisel fikrim, eğer gluteni diyetten çıkarmak için bir sağlık sebebiniz yoksa ve bunu diyetisyen kontrolünde yapmıyorsanız diyet içeriğinizin kalitesini düşürüyor olabilirsiniz.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20528829/
