Ketojenik Beslenme Gebelik Öncesinde ve Gebelik Sırasında Güvenli mi?

Ketojenik diyet (kısaca keto), en popüler diyetlerden biri tartışmasız. Kilo kaybı için çok kullanılan ( burda uyarı geçeyim, diyetisyen yönlendirmesi olmadan uygulamak sağlık açısından oldukça riskli olabilir).

Peki ya gebelik sırasında?

Ketojenik diyet nedir?

Ketojenik diyet, karbonhidrat alımını günde 40 gramın altına (çoğunlukla 15–20 gram) düşüren çok düşük karbonhidratlı bir diyettir. Bu miktar neredeyse gün boyunca sadece 1 adet meyveye eşdeğerdir!

Bu, düşük karbonhidratlı diyetlerin daha ekstrem bir versiyonudur. Düşük karbonhidrat tanımı bile araştırmacılar arasında net değildir. Bazıları toplam enerjinin %45’inden azını karbonhidratın oluşturmasını düşük karbonhidrat olarak tanımlarken, bazıları bunun çok daha düşük olması gerektiğini savunur.

Bu karbonhidrat kısıtlamasını sağlamak için çoğu kişi:

Meyveleri
Tahılları
Bazı sebzeleri
Süt ürünlerini

diyetinden çıkarır.

Keto diyetinin amacı vücudu ketozis durumuna sokmaktır. Bu durumda vücut temel enerji kaynağı olarak yağı kullanır. Glikoz yerine keton cisimleri ana yakıt olur. Bu durum açlık ya da yarı açlık durumuna benzer bir metabolik yanıt oluşturur. Önce depolanmış karbonhidrat (glikojen) kullanılır, tükenince yağ yakımına geçilir.

Keto diyet kilo kaybı ve diyabet için övülse de ilk olarak epilepsili çocuklarda nöbet sıklığını azaltmak için Tıbbi Beslenme Tedavisi olarak kullanılmıştır (Roehl et al., 2017). Ayrıca bazı nörolojik hastalıklarda (Stafstrom et al., 2012) ve bazı kanser tedavilerine destek olarak (Weber et al., 2018) araştırılmaktadır.

Peki fertilite açısından durum ne?

Gebelik öncesi dönem (prekonsepsiyon dönemi) — yani gebelikten önceki 3–6 aylık süreç — hem kadın hem erkek için son derece hassas bir dönemdir.

Tükettiğimiz besinler, içecekler ve maruz kaldığımız çevresel faktörler yumurta ve sperm kalitesini etkileyebilir.

Sperm olgunlaşması yaklaşık 74 gün
Yumurta olgunlaşması yaklaşık 90 gün sürer.

İlk 1000 gün çocuğun gelecekteki sağlığını belirler ve bu dönem prekonsepsiyonu da kapsar. Bu nedenle gebelik öncesi ve gebelik süreci kritik öneme sahiptir.

Gebelik planlarken keto güvenli mi?

Kısa cevap: Muhtemelen hayır.

Keto diyeti şu besin gruplarını ciddi şekilde kısıtlar:

Meyve: Artmış fertilite ve düşük riskinde azalma ile ilişkilidir (Gaskins & Chavarro, 2017; Gaskins et al., 2014).
Bazı sebzeler: Sebze kısıtlayan her diyete şüpheyle yaklaşırım.
Tam tahıllar (yulaf, tam buğday ekmeği, esmer pirinç, kinoa): Endometriyal kalınlığı artırmaya yardımcı olabilir; ayrıca iyot ve folik asit (fortifiye ürünlerde) sağlar (Gaskins et al., 2016).
Baklagiller: Çözünür lif, bitkisel protein ve antioksidan kaynağıdır. Hayvansal protein yerine bitkisel protein tüketimi fertilite ile ilişkilendirilmiştir (Chavarro et al., 2008).
Süt ürünleri: Kalsiyum ve fosfor kaynağıdır.

Bu nedenle keto, lif, folik asit, B vitaminleri, kalsiyum, fosfor gibi kritik besin ögelerinde yetersizliğe yol açabilir.

Gebelikten en az 1–3 ay önce günlük gereksinimleri besinlerden karşılamak ve prenatal destek almak idealdir. Keto bunu zorlaştırabilir.

VLED (çok düşük enerjili diyet) ürün kılavuzları, gebelik planlanıyorsa karbonhidratların yeniden diyete eklenmesi için en az 6 hafta önerir.

PKOS’ta istisna olabilir mi?

PKOS’lu, fazla kilolu ve insülin dirençli kadınlarda 12 haftalık keto uygulamasının kilo, insülin direnci ve hormon profili üzerinde iyileşme sağlayabileceğini gösteren küçük bir çalışma vardır (Paoli et al., 2020). Ancak çalışma sadece 14 kadını kapsamaktadır ve uzun dönem etkiler bilinmemektedir.

Bu nedenle ancak bir fertilite diyetisyeni eşliğinde ve gebelikten önce kontrollü şekilde uygulanmalıdır.

Gebelikte keto güvenli mi?

Araştırmalarım sırasında insanlarda yapılmış çalışmaya rastlamadım. Bu büyük ihtimalle etik kısıtlamalardan kaynaklanıyor.

Farelerde yapılan bir çalışmada (Sussman et al., 2013), gebelik öncesi ve sırasında keto uygulanan farelerde ketonların plasentadan geçtiği ve embriyo organ gelişiminde dramatik değişikliklere yol açtığı görülmüştür:

Beyin
Omurilik
Kalp
Timus
Karaciğer

organlarında deformasyonlar saptanmıştır.

Bu bulgular fare çalışmasıdır, insanlarda birebir aynı olur diyemeyiz. Ancak bu nedenle etik kurullar insan çalışmasına izin vermez.

Bu nedenle gebelikte keto güvenli kabul edilmez.

Keto diyetin faydaları var mı?

Kısa vadede hızlı kilo kaybı sağlar. İlk etapta 2–4 kg daha fazla kilo kaybı görülebilir. Ancak uzun vadede (1–5 yıl) diğer enerji kısıtlı diyetlerden üstün değildir.

Yağ alımı steroid hormon üretimini destekleyebilir. Özellikle omega-3 alımı (somon, sardalya, uskumru, alabalık, ton balığı) fertilite açısından faydalıdır.

Riskler nelerdir?

Vitamin ve mineral eksiklikleri (özellikle folat, B vitaminleri, kalsiyum, magnezyum, lif)
Bağırsak mikrobiyotasında olumsuz değişiklik
Yüksek doymuş yağ alımı → endometriozis riski (Missmer et al., 2010)
Tam tahıl, meyve, baklagil yetersizliği
Uzun vadeli alışkanlık kazandırmaması
Kilo geri alımı (glikojen depolarının dolmasıyla su tutulumu)
Kemik mineral yoğunluğunda azalma
Yeme bozukluklarını tetikleme riski
Çevresel etkinin artması (yüksek hayvansal protein tüketimi)

Sonuç

Ketojenik diyet kendi başına uygulanacak bir diyet değildir.

Gebelikte güvenli değildir.
Gebelik planlarken çoğu durumda önerilmez.
PKOS gibi özel durumlarda kısa süreli ve uzman gözetiminde değerlendirilebilir.

Her zaman bir fertilite veya kilo yönetimi diyetisyeni ile birlikte planlanmalıdır.

Fertilite